Tongkat Ali (Mật Nhân) Có Tác Dụng Gì Với Sinh Lý Nam?

Cùng với L-arginine, nhân sâm với sinh lý nam và maca có tác dụng gì với sinh lý nam, Tongkat Ali là thành phần thảo dược xuất hiện thường xuyên trong các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe tình dục. Bài viết giải thích Tongkat Ali là gì, các dữ liệu nghiên cứu về nồng độ testosterone, rối loạn cương dương, tinh trùng và những nguy cơ chất lượng cần cảnh giác. Tổng quan về bệnh lý có trong bài rối loạn cương dương.

1. Tongkat Ali Là Gì?

Tongkat Ali có tên khoa học là Eurycoma longifolia, thuộc họ Thanh thất (Simaroubaceae), phân bố tự nhiên ở các nước Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia và Việt Nam. Ở Việt Nam, cây thường được gọi là cây mật nhân hoặc cây bá bệnh.

Bộ phận dùng chủ yếu trong y học dân gian và sản xuất thực phẩm bổ sung là phần rễ cây. Rễ mật nhân chứa nhiều hợp chất đắng thuộc nhóm quassinoid, trong đó hoạt chất được nghiên cứu và nhắc tới nhiều nhất là eurycomanone, cùng các alkaloid canthin-6-one và glycosaponin.

Cơ chế sinh học được quan sát thấy trên mô hình tế bào và động vật cho thấy eurycomanone có thể thúc đẩy giải phóng hormone hoàng thể hóa (LH) từ tuyến yên, kích thích tế bào Leydig ở tinh hoàn và ức chế enzyme aromatase chuyển hóa testosterone thành estrogen. Tuy nhiên, các phản ứng quan sát trên động vật không đồng nghĩa với hiệu quả tương tự trên cơ thể người; kết quả lâm sàng phải dựa vào các thử nghiệm trực tiếp.

2. Tongkat Ali Có Tác Dụng Gì Với Sinh Lý Nam? Bằng Chứng Hiện Có

2.1. Với testosterone

Tongkat Ali là thảo dược có nhiều tuyên bố về tác dụng tăng hormone nam (xem testosterone là gì và vai trò của hormone này). Các dữ liệu lâm sàng hiện có gồm:

• Thử nghiệm của Tambi và cộng sự (Andrologia, 2012) thực hiện trên 76 nam giới bị suy sinh dục khởi phát muộn. Sau 1 tháng dùng 200 mg chiết xuất nước chuẩn hóa mỗi ngày, tỷ lệ nam giới có nồng độ testosterone trở về mức bình thường tăng từ 35,5% lên 90,8%, nồng độ trung bình tăng từ 5,66 nmol/L lên 8,31 nmol/L. Thử nghiệm này không có nhóm đối chứng dùng giả dược.
• Tổng quan hệ thống của Leisegang và cộng sự (Medicina, 2022) xem xét 9 nghiên cứu và gộp số liệu của 5 thử nghiệm ngẫu nhiên với 232 nam giới. Testosterone toàn phần ở nhóm dùng Tongkat Ali tăng nhiều hơn nhóm chứng. Mức tăng có ý nghĩa thống kê ở nam giới có testosterone thấp; ở nam giới khỏe mạnh, mức tăng chưa đạt ý nghĩa thống kê. Các tác giả nêu rõ kết quả giữa các thử nghiệm rất không đồng đều, có dấu hiệu thiên lệch xuất bản, phần lớn thử nghiệm dùng cùng một sản phẩm thương mại, và cần thêm nghiên cứu trước khi áp dụng trong thực hành.
• Giới hạn bằng chứng: Phần lớn các thử nghiệm có cỡ mẫu nhỏ (từ vài chục người), thời gian theo dõi ngắn (4–12 tuần), tiêu chí lựa chọn người tham gia không đồng nhất. Nhiều nghiên cứu dùng chiết xuất nước đã được cấp bằng sáng chế và có sự tham gia hoặc tài trợ từ các đơn vị sản xuất nguyên liệu. Dữ liệu hiện tại chưa đủ để xem Tongkat Ali là biện pháp thay thế liệu pháp hormone thay thế ở người suy sinh dục thực thể. Đọc thêm tại bài viên uống tăng testosterone có tác dụng không.

2.2. Với rối loạn cương dương

Dữ liệu nghiên cứu về tác dụng cải thiện cương dương của Tongkat Ali còn ít và kết quả không nhất quán:

• Thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi có đối chứng của Ismail và cộng sự (Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012) trên 109 nam giới 30–55 tuổi dùng 300 mg chiết xuất Tongkat Ali hoặc giả dược trong 12 tuần. Nhóm dùng Tongkat Ali có điểm chức năng cương theo thang IIEF cải thiện hơn nhóm giả dược, với mức cải thiện khiêm tốn. Thử nghiệm dùng một chiết xuất thương mại và có tác giả thuộc công ty sản xuất chiết xuất này.
• Tổng quan hệ thống của Thu và cộng sự (Chinese Journal of Natural Medicines, 2017) ghi nhận một số nghiên cứu cho thấy chức năng tình dục cải thiện, một số khác không thấy khác biệt, và chất lượng các nghiên cứu chưa cao.
• Chưa có thử nghiệm nào so sánh Tongkat Ali với thuốc điều trị rối loạn cương dương theo đơn. Tongkat Ali không thay thế các thuốc này.

2.3. Với ham muốn tình dục

Một số thử nghiệm lâm sàng ghi nhận nam giới tự báo cáo điểm số ham muốn tình dục tăng lên sau 8–12 tuần sử dụng chiết xuất Tongkat Ali ở liều 200–300 mg mỗi ngày. Tuy nhiên, tương tự như các nghiên cứu về thảo dược khác, chỉ số ham muốn phụ thuộc vào bảng câu hỏi tự điền, mang tính chủ quan và dễ chịu tác động từ hiệu ứng giả dược. Nam giới bị giảm ham muốn do nguyên nhân tâm lý hoặc bệnh mạn tính nên tìm hiểu thêm tại bài giảm ham muốn ở nam giới.

2.4. Với tinh trùng

Thử nghiệm của Tambi và Imran (Asian Journal of Andrology, 2010) theo dõi 75 nam giới vô sinh vô căn dùng 200 mg chiết xuất nước Tongkat Ali mỗi ngày trong 9 tháng. Kết quả ghi nhận thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng và tỷ lệ tinh trùng có hình thái bình thường tăng lên, đồng thời có 11 trường hợp thụ thai tự nhiên được báo cáo. Nghiên cứu này không có nhóm giả dược, nên không thể biết bao nhiêu phần thay đổi là do Tongkat Ali. Bằng chứng hiện nay chưa đủ để đưa Tongkat Ali vào phác đồ điều trị hiếm muộn chính thức; nam giới nghi ngờ chất lượng tinh trùng cần làm xét nghiệm tinh dịch đồ tại bệnh viện.

3. So Sánh Tongkat Ali, Nhân Sâm Và Maca

Ba loại thảo dược này thường bị nhầm lẫn về nguồn gốc và cơ chế tác động:

4. Liều Tongkat Ali Trong Nghiên Cứu

• Liều lượng trong nghiên cứu: Phần lớn các thử nghiệm lâm sàng sử dụng chiết xuất nước chuẩn hóa rễ Tongkat Ali ở mức 200 mg đến 400 mg mỗi ngày.
• Thời gian dùng: Các thử nghiệm thường theo dõi trong khoảng 4 tuần đến 12 tuần liên tục; một số thử nghiệm về tinh trùng kéo dài đến 6–9 tháng. Đây là liều được dùng trong nghiên cứu có giám sát, không phải mức khuyến nghị chung; người dùng cần đọc hướng dẫn trên nhãn của từng sản phẩm cụ thể.
• Không có tác dụng tức thì: Tongkat Ali không phải thuốc uống trước khi quan hệ. Trong các thử nghiệm, người tham gia dùng hằng ngày trong nhiều tuần.

5. Ai Cần Thận Trọng Khi Dùng Tongkat Ali?

• Người có bệnh phụ thuộc hormone: Vì Tongkat Ali có thể làm tăng testosterone ở một số người, người đã hoặc đang điều trị ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú ở nam giới, hoặc có phì đại tuyến tiền liệt không nên tự dùng và phải hỏi bác sĩ điều trị.
• Người có bệnh tim mạch, huyết áp: Dữ liệu an toàn ở nhóm này còn ít. Xem bài rối loạn cương dương và bệnh tim mạch.
• Người có bệnh gan, bệnh thận: Chưa có dữ liệu an toàn ở nhóm này.
• Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch: Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm gợi ý Tongkat Ali ảnh hưởng đến tế bào miễn dịch. Chưa có dữ liệu trên người, nên nhóm này cần hỏi bác sĩ trước.
• Người đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc kê đơn khác: Tương tác thuốc của Tongkat Ali chưa được nghiên cứu đầy đủ; hãy báo cho bác sĩ biết bạn đang dùng.

Tác dụng phụ được báo cáo trong các thử nghiệm là ít và nhẹ, chủ yếu là khó chịu tiêu hóa; cũng có người dùng báo cáo mất ngủ và bồn chồn. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú không nên dùng vì chưa có dữ liệu an toàn.

6. Cách Đọc Nhãn Sản Phẩm Tongkat Ali

• Hiểu đúng về tỷ lệ chiết (100:1 hay 200:1): Tỷ lệ 100:1 hay 200:1 trên nhãn cho biết cần 100 kg hoặc 200 kg rễ để tạo ra 1 kg cao chiết. Con số này không cho biết lượng hoạt chất trong sản phẩm, nên tỷ lệ cao hơn không có nghĩa là mạnh hơn.
• Chiết xuất chuẩn hóa (Standardized extract): Một số sản phẩm ghi rõ hàm lượng eurycomanone, giúp so sánh dễ hơn so với nhãn chỉ ghi “bột rễ mật nhân”. Các thử nghiệm chủ yếu dùng chiết xuất nước, nên kết quả không chắc áp dụng cho bột rễ thô hay chiết xuất bằng cồn.
• Nguy cơ nhiễm kim loại nặng: Các khảo sát sản phẩm Tongkat Ali bán tại Malaysia từng phát hiện một số mẫu có hàm lượng chì hoặc thủy ngân vượt giới hạn cho phép. Bạn nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và có phiếu kiểm nghiệm.
• Nguy cơ pha trộn tân dược: Một số chế phẩm gắn mác thảo dược Tongkat Ali cho tác dụng cương cứng sau 30–60 phút có thể đã bị trộn hoạt chất thuốc như sildenafil hoặc tadalafil. Tìm hiểu dấu hiệu cảnh báo tại bài nhận biết thuốc sinh lý trộn chất cấm.
• Thông tin pháp lý: Sản phẩm cần có số công bố tiếp nhận đăng ký của cơ quan y tế, nguồn gốc xuất xứ và nhãn phụ tiếng Việt đầy đủ.

7. Câu Hỏi Thường Gặp Về Tongkat Ali

Uống Tongkat Ali bao lâu thì thấy có tác dụng?

Trong các thử nghiệm lâm sàng, sự thay đổi về nồng độ testosterone hoặc điểm số chức năng tình dục được ghi nhận sau từ 4 đến 12 tuần sử dụng liên tục. Thảo dược không có tác dụng tức thời sau một lần uống.

Người có nồng độ testosterone bình thường uống Tongkat Ali có tăng thêm không?

Trong phân tích gộp của Leisegang năm 2022, mức tăng testosterone có ý nghĩa thống kê ở nam giới có testosterone thấp. Ở nam giới khỏe mạnh, mức tăng nhỏ hơn và chưa đạt ý nghĩa thống kê, nên chưa thể khẳng định Tongkat Ali làm tăng testosterone ở nhóm này.

Tongkat Ali có dùng chung được với L-arginine không?

Nhiều sản phẩm phối hợp hai thành phần này, nhưng chưa có thử nghiệm cho thấy phối hợp hiệu quả hơn dùng riêng. Người có bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Uống rễ mật nhân sắc nước tại nhà có tốt bằng dạng viên chiết xuất không?

Chưa có nghiên cứu so sánh hai dạng này. Với nước sắc từ rễ, bạn không biết được lượng hoạt chất mình uống vào, và rễ không rõ nguồn gốc có thể nhiễm kim loại nặng hoặc nấm mốc. Các thử nghiệm đều dùng chiết xuất đã chuẩn hóa.

Tongkat Ali có chữa được rối loạn cương dương không?

Không. Tongkat Ali là thực phẩm bổ sung, không phải thuốc điều trị. Rối loạn cương dương có thể do nguyên nhân mạch máu, thần kinh, nội tiết hoặc tâm lý, nên cần được bác sĩ khám để tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp. Nếu bạn có các dấu hiệu yếu sinh lý kéo dài, hãy đi khám trước khi tự dùng thảo dược.

8. Tài Liệu Tham Khảo

• Tambi MI, Imran MK, Henkel RR. Standardised water-soluble extract of Eurycoma longifolia, Tongkat ali, as testosterone booster for managing men with late-onset hypogonadism? Andrologia. 2012;44 Suppl 1:226–230.
• Leisegang K, Finelli R, Sikka SC, Panner Selvam MK. Eurycoma longifolia (Jack) Improves Serum Total Testosterone in Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Medicina (Kaunas). 2022;58(8):1047.
• Ismail SB, Wan Mohammad WM, George A, et al. Randomized Clinical Trial on the Use of PHYSTA Freeze-Dried Water Extract of Eurycoma longifolia for Improvement of Quality of Life and Sexual Well-Being in Men. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2012;2012:429268.
• Tambi MI, Imran MK. Eurycoma longifolia Jack in managing idiopathic male infertility. Asian Journal of Andrology. 2010;12(3):376–380.
• Thu HE, Mohamed IN, Hussain Z, Jayusman PA, Shuid AN. Eurycoma Longifolia as a potential adoptogen of male sexual health: a systematic review on clinical studies. Chinese Journal of Natural Medicines. 2017;15(1):71–80.