Maca Có Tác Dụng Gì Với Sinh Lý Nam? Nghiên Cứu & Cách Dùng Chuẩn

Cùng với L-arginine và nhân sâm, maca có mặt trong nhiều sản phẩm sinh lý nam và thường được quảng cáo là làm tăng nội tiết tố nam. Bài viết giải thích maca là gì, nghiên cứu đã cho thấy gì và chưa cho thấy gì, và ai cần thận trọng khi dùng.

1. Maca Là Gì?

Maca có tên khoa học là Lepidium meyenii, một loài cây lấy củ thuộc họ cải, cùng họ với bông cải xanh và bắp cải. Cây được trồng trên vùng núi cao Andes của Peru và từ lâu được dùng làm thực phẩm ở đó.

Dù được gọi là “sâm Peru”, maca không thuộc chi Panax và không chứa ginsenoside như nhân sâm. Các nghiên cứu về nhân sâm không áp dụng cho maca.

Củ maca khô chủ yếu là tinh bột, cùng chất đạm, chất xơ và khoáng chất. Hai nhóm chất riêng của maca là macamide và macaene; ngoài ra củ có glucosinolate, nhóm chất chung của họ cải. Vai trò của các chất này trên người chưa được làm rõ; phần lớn hiểu biết đến từ nghiên cứu trên tế bào và động vật.

2. Maca Có Tác Dụng Gì Với Sinh Lý Nam? Bằng Chứng Hiện Có

2.1. Với ham muốn tình dục

Đây là tác dụng có nhiều dữ liệu trên người nhất, dù vẫn ít.

• Thử nghiệm của Gonzales và cộng sự (Andrologia, 2002) chia 57 nam giới khỏe mạnh 21–56 tuổi thành ba nhóm: maca 1.500 mg mỗi ngày, maca 3.000 mg mỗi ngày và giả dược. Sau 8 và 12 tuần, nhóm dùng maca tự đánh giá ham muốn tình dục tăng nhiều hơn nhóm giả dược.
• Tổng quan hệ thống của Shin và cộng sự (BMC Complementary and Alternative Medicine, 2010) tìm được 4 thử nghiệm ngẫu nhiên. Các tác giả kết luận có bằng chứng hạn chế cho thấy maca cải thiện chức năng tình dục, nhưng số thử nghiệm, số người tham gia và chất lượng nghiên cứu quá thấp để đưa ra kết luận chắc chắn.

Cần lưu ý ham muốn là cảm nhận chủ quan, do người tham gia tự chấm điểm, và thử nghiệm của Gonzales thực hiện trên người khỏe mạnh, không phải người bị giảm ham muốn. Nếu bạn bị giảm ham muốn kéo dài, hãy đọc bài giảm ham muốn ở nam giới để biết các nguyên nhân cần khám.

2.2. Với rối loạn cương dương

Chỉ có một thử nghiệm đáng kể: Zenico và cộng sự (Andrologia, 2009) cho 50 nam giới bị rối loạn cương dương mức nhẹ dùng 2.400 mg chiết xuất maca mỗi ngày hoặc giả dược trong 12 tuần. Điểm IIEF-5 tăng ở cả hai nhóm, và nhóm maca tăng nhiều hơn một chút. Mức chênh lệch nhỏ, và chưa có thử nghiệm nào lặp lại kết quả này.

Các hướng dẫn điều trị rối loạn cương dương không đưa maca vào khuyến cáo. Xem bài rối loạn cương dương.

2.3. Với testosterone

Trong các thử nghiệm của nhóm Gonzales trên nam giới khỏe mạnh, nồng độ testosterone và các hormone sinh dục khác trong máu không thay đổi sau khi dùng maca. Như vậy, lời quảng cáo maca “tăng testosterone” không có cơ sở từ nghiên cứu trên người. Cơ chế khiến một số người thấy ham muốn tăng chưa được biết rõ. Xem thêm bài viên uống tăng testosterone có tác dụng không.

2.4. Với tinh trùng

Một vài nghiên cứu nhỏ ghi nhận thể tích tinh dịch, số lượng và khả năng di động của tinh trùng tăng nhẹ sau khoảng 12 tuần dùng maca. Các nghiên cứu này có rất ít người tham gia, một số không có nhóm giả dược, và chưa có nghiên cứu nào cho thấy maca làm tăng khả năng có con. Nam giới hiếm muộn nên đi khám và làm tinh dịch đồ.

3. Các Loại Maca Khác Nhau Thế Nào?

Trên nhãn sản phẩm, maca thường được phân biệt theo hai cách: theo cách chế biến và theo màu củ.

Về màu củ: maca có củ vàng, đỏ và đen. Các nghiên cứu so sánh màu củ chủ yếu thực hiện trên chuột, trong đó maca đen được ghi nhận ảnh hưởng nhiều hơn đến số lượng tinh trùng và maca đỏ đến kích thước tuyến tiền liệt. Chưa có thử nghiệm trên người cho thấy màu nào hiệu quả hơn, nên màu củ không nên là lý do để trả giá cao hơn.

4. Liều Maca Trong Nghiên Cứu

• Liều trong nghiên cứu: các thử nghiệm dùng 1.500–3.000 mg maca mỗi ngày, trong 8 đến 12 tuần. Đây là liều nghiên cứu, không phải liều khuyến nghị; bạn hãy dùng theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.
• Không có tác dụng tức thì: maca không phải thuốc uống trước khi quan hệ.
• Dùng lâu dài: maca là thực phẩm truyền thống ở Peru, nhưng các thử nghiệm với dạng viên, dạng chiết xuất chỉ kéo dài khoảng 12 tuần. Nếu sau 2–3 tháng không thấy thay đổi, bạn nên đi khám thay vì tiếp tục dùng.

5. Ai Cần Thận Trọng Khi Dùng Maca?

• Người có bệnh tuyến giáp: maca thuộc họ cải và chứa glucosinolate, nhóm chất mà về lý thuyết có thể ảnh hưởng đến việc tuyến giáp sử dụng iod khi ăn lượng lớn. Chưa có nghiên cứu trên người cho thấy maca gây hại cho tuyến giáp, nhưng người đang điều trị bệnh tuyến giáp nên hỏi bác sĩ trước.
• Người có bệnh phụ thuộc nội tiết (như ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt): chưa có dữ liệu an toàn ở nhóm này; hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng.
• Người có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp: dữ liệu về ảnh hưởng của maca lên huyết áp còn ít và không thống nhất. Xem bài rối loạn cương dương và bệnh tim mạch.
• Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: chưa có dữ liệu an toàn.

Tác dụng phụ được báo cáo trong các thử nghiệm là ít và nhẹ, chủ yếu là khó chịu tiêu hóa.

Giảm ham muốn hoặc rối loạn cương dương kéo dài trên 3 tháng có thể liên quan đến bệnh tim mạch, đái tháo đường, trầm cảm hoặc thuốc đang dùng. Bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.

6. Cách Đọc Nhãn Sản Phẩm Maca

• Tên khoa học: tìm Lepidium meyenii trên bảng thành phần.
• Lượng mỗi ngày: so với mức 1.500–3.000 mg trong nghiên cứu. Nhiều sản phẩm phối hợp chỉ chứa vài chục miligam maca.
• Bột hay chiết xuất: lượng ghi cho chiết xuất không so trực tiếp được với lượng ghi cho bột củ. Nhãn ghi tỷ lệ chiết (ví dụ 4:1) cho biết bao nhiêu phần củ tạo ra một phần chiết xuất.
• Cảnh giác với sản phẩm cho tác dụng ngay: maca không có tác dụng tức thì. Kẹo, viên “thảo dược” cho hiệu quả sau 30–60 phút có thể đã bị trộn hoạt chất thuốc. Xem bài nhận biết thuốc sinh lý trộn chất cấm.
• Thông tin pháp lý: nhãn phụ tiếng Việt, số đăng ký công bố sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm.

7. Câu Hỏi Thường Gặp Về Maca

Uống maca bao lâu thì có tác dụng?

Trong thử nghiệm của Gonzales năm 2002, khác biệt về ham muốn so với giả dược được ghi nhận sau 8 và 12 tuần dùng hằng ngày. Không phải ai cũng thấy thay đổi, và maca không có tác dụng ngay sau một lần uống.

Maca có làm tăng testosterone không?

Không. Các thử nghiệm trên nam giới khỏe mạnh không thấy testosterone thay đổi sau khi dùng maca.

Maca có làm tăng kích thước dương vật không?

Không. Chưa có thực phẩm bổ sung hay thảo dược nào được chứng minh làm tăng kích thước dương vật ở người trưởng thành.

Maca đen, maca đỏ và maca vàng, loại nào tốt hơn cho nam giới?

Chưa có thử nghiệm trên người so sánh ba loại này. Khác biệt giữa các màu củ mới được ghi nhận trên chuột, nên chưa thể nói loại nào tốt hơn cho nam giới.

Maca và nhân sâm khác nhau thế nào?

Đây là hai cây khác họ với hoạt chất khác nhau. Nhân sâm được nghiên cứu chủ yếu về chức năng cương, với 9 thử nghiệm trong tổng quan Cochrane năm 2021. Maca được nghiên cứu chủ yếu về ham muốn, với số thử nghiệm ít hơn. Xem bài nhân sâm với sinh lý nam.

8. Tài Liệu Tham Khảo

• Gonzales GF, Córdova A, Vega K, et al. Effect of Lepidium meyenii (MACA) on sexual desire and its absent relationship with serum testosterone levels in adult healthy men. Andrologia. 2002;34(6):367–372.
• Shin BC, Lee MS, Yang EJ, Lim HS, Ernst E. Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine. 2010;10:44.
• Zenico T, Cicero AF, Valmorri L, Mercuriali M, Bercovich E. Subjective effects of Lepidium meyenii (Maca) extract on well-being and sexual performances in patients with mild erectile dysfunction: a randomised, double-blind clinical trial. Andrologia. 2009;41(2):95–99.