Tác Dụng Phụ Của Collagen: Có Nóng, Nổi Mụn, Tăng Cân?

Nóng, nổi mụn, tăng cân, hại gan, hại thận là những lo ngại nhiều người hỏi trước khi uống collagen. Bài viết đi qua từng câu hỏi: điều gì đã được nghiên cứu ghi nhận, điều gì chưa có bằng chứng, và khi nào nên ngưng dùng. Nếu bạn chưa rõ collagen là gì, hãy đọc trước bài collagen là gì.

1. Những Tác Dụng Phụ Của Collagen Đã Được Ghi Nhận

Bài tổng quan của Choi và cộng sự đăng trên Journal of Drugs in Dermatology năm 2019 xem xét các thử nghiệm dùng collagen đường uống cho da và không ghi nhận biến cố bất lợi nào liên quan đến collagen. Phân tích gộp của de Miranda và cộng sự (International Journal of Dermatology, 2021) trên 19 thử nghiệm cũng không báo cáo biến cố nghiêm trọng. Cần lưu ý các thử nghiệm này ngắn, thường 8–12 tuần, thực hiện trên người khỏe mạnh và phần lớn do nhà sản xuất tài trợ, nên dữ liệu về dùng dài hạn còn ít.

1.1. Khó chịu đường tiêu hóa

Một số người thấy đầy bụng, khó tiêu, ợ hơi hoặc buồn nôn nhẹ sau khi uống. Các triệu chứng này thường nhẹ. Nếu chúng kéo dài, bạn nên ngưng dùng.

1.2. Dư vị khó chịu

Collagen thủy phân, nhất là loại từ cá, có thể để lại mùi vị khó chịu sau khi uống. Đây là lý do nhiều sản phẩm dạng nước thêm hương liệu, nước ép trái cây và chất tạo ngọt.

1.3. Dị ứng với nguồn nguyên liệu

• Collagen từ cá: người dị ứng cá không nên dùng.
• Collagen từ bò hoặc lợn: người dị ứng thịt đỏ, gelatin hoặc mắc hội chứng alpha-gal cần hỏi bác sĩ trước.
• Collagen tuýp 2 từ sụn gà: người dị ứng thịt gà hoặc trứng cần lưu ý (xem bài collagen tuýp 2).

Ngoài collagen, các thành phần đi kèm như sữa ong chúa, đậu nành hay nhau thai cũng có thể gây dị ứng. Bạn nên đọc toàn bộ bảng thành phần, không chỉ dòng collagen.

2. Giải Đáp Các Lo Ngại Thường Gặp

Uống collagen có bị nóng không?

“Nóng trong” là cách nói dân gian, không phải một chẩn đoán y khoa, nên không có nghiên cứu nào đo lường nó. Collagen là đạm, khi tiêu hóa được cắt thành acid amin giống như đạm trong thịt, cá, trứng. Chưa có bằng chứng cho thấy collagen gây nhiệt miệng, táo bón hay nổi mẩn theo nghĩa “nóng”. Nếu bạn thấy các triệu chứng này sau khi bắt đầu một sản phẩm, hãy ngưng dùng và theo dõi xem triệu chứng có hết không.

Uống collagen có bị nổi mụn không?

Chưa có nghiên cứu nào cho thấy collagen thủy phân gây mụn trứng cá, và cũng chưa có nghiên cứu nào cho thấy nó trị mụn. Nếu mụn xuất hiện sau khi bạn bắt đầu một sản phẩm, có hai việc nên làm:

• Xem các thành phần đi kèm. Nhiều sản phẩm làm đẹp có thêm biotin liều cao, nhau thai, isoflavone, đường hoặc sữa; các thành phần này chưa được nghiên cứu đầy đủ về ảnh hưởng tới da.
• Ngưng dùng 2–4 tuần. Nếu mụn giảm rồi tái phát khi dùng lại, sản phẩm đó không hợp với bạn.

Uống collagen có tăng cân không?

Collagen là đạm, cung cấp khoảng 4 kcal mỗi gam. Một liều 2,5–10 g tương ứng 10–40 kcal, quá ít để gây tăng cân. Năng lượng không phụ thuộc vào việc collagen lấy từ cá hay từ bò.

Phần năng lượng đáng kể hơn có thể đến từ đường và nước ép trái cây trong sản phẩm dạng nước. Lượng này khác nhau giữa các sản phẩm, nên bạn hãy xem dòng “năng lượng” và “carbohydrate” trên nhãn. Sản phẩm dạng viên và dạng bột không thêm đường thường có năng lượng thấp nhất.

Uống collagen có hại gan không?

Chưa có bằng chứng cho thấy collagen thủy phân ở liều thông thường gây tổn thương gan ở người khỏe mạnh. Gan xử lý acid amin từ collagen giống như acid amin từ thức ăn.

Rủi ro với gan, nếu có, thường đến từ sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc sản phẩm phối hợp nhiều thảo dược, vitamin liều cao. Người đang có bệnh gan nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào.

Uống collagen có ảnh hưởng đến thận không?

• Người có chức năng thận bình thường: chưa có bằng chứng cho thấy collagen ở liều 2,5–10 g mỗi ngày gây hại cho thận.
• Người bệnh thận mạn: lượng đạm ăn vào mỗi ngày thường được bác sĩ giới hạn. Collagen là đạm nên phải được tính vào tổng lượng này; không tự dùng khi chưa hỏi bác sĩ điều trị.
• Người có tiền sử sỏi thận oxalat: collagen giàu hydroxyproline, chất mà cơ thể có thể chuyển một phần thành oxalat. Nghiên cứu của Knight và cộng sự (Kidney International, 2006) cho thấy sau khi ăn 30 g gelatin, lượng oxalat trong nước tiểu tăng lên. Liều này cao hơn liều collagen thông thường, nhưng người từng bị sỏi oxalat vẫn nên hỏi bác sĩ trước.

Xem chi tiết tại bài những bệnh không nên uống collagen.

Uống collagen có gây ung thư không?

Chưa có bằng chứng cho thấy uống collagen thủy phân gây ung thư. Một số nghiên cứu về ung thư có nhắc đến collagen, nhưng đó là collagen do chính cơ thể tạo ra trong mô quanh khối u, không phải collagen uống vào.

Người đang điều trị ung thư hoặc có khối u phụ thuộc nội tiết (như u xơ tử cung, một số loại u vú) nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào, và nên tránh các sản phẩm có thêm nhau thai hoặc isoflavone đậu nành khi chưa có ý kiến bác sĩ.

Bị trào ngược dạ dày có nên uống collagen không?

Chưa có nghiên cứu nào về collagen ở người bị trào ngược dạ dày thực quản. Collagen không nằm trong nhóm thực phẩm thường làm nặng trào ngược, nhưng một số sản phẩm dạng nước có vị chua từ acid citric, vitamin C hoặc nước ép trái cây và có thể gây khó chịu ở người nhạy cảm.

Nếu bạn muốn thử, có thể chọn dạng viên hoặc dạng bột không hương vị và uống sau bữa ăn. Nếu ợ nóng, ợ chua tăng lên, hãy ngưng dùng. Xem thêm bài collagen nên uống lúc nào.

3. Cách Giảm Nguy Cơ Gặp Tác Dụng Phụ

• Dùng đúng liều ghi trên nhãn. Không tự tăng liều với mong muốn có kết quả nhanh hơn.
• Đọc toàn bộ bảng thành phần. Xem nguồn collagen (cá, bò, lợn, gà), lượng đường, và các thành phần thêm vào như biotin, nhau thai, isoflavone, sữa ong chúa.
• Mỗi lần chỉ bắt đầu một sản phẩm mới. Nếu có triệu chứng lạ, bạn sẽ biết sản phẩm nào là nguyên nhân.
• Chọn sản phẩm có nhãn phụ tiếng Việt và số đăng ký công bố.
• Báo cho bác sĩ biết các thực phẩm bổ sung bạn đang dùng, nhất là trước khi xét nghiệm máu. Biotin liều cao trong nhiều sản phẩm làm đẹp có thể làm sai kết quả một số xét nghiệm, theo cảnh báo của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ.

Cách so sánh các sản phẩm theo nhãn được trình bày trong bài collagen loại nào tốt.

4. Khi Nào Nên Ngưng Uống Collagen Và Đi Khám?

Ngưng dùng và đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Dấu hiệu dị ứng nặng: khó thở, nghẹn họng, sưng môi, sưng mí mắt, nổi mề đay lan rộng. Đây là tình huống cấp cứu.
• Triệu chứng tiêu hóa kéo dài: đau bụng nhiều, nôn hoặc tiêu chảy trên 3 ngày.
• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi bất thường.
• Đau quặn vùng hông lưng, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu.

Khi đi khám, bạn nên mang theo hộp sản phẩm để bác sĩ xem thành phần.

5. Câu Hỏi Thường Gặp Về Tác Dụng Phụ Của Collagen

Uống collagen bị nổi mụn có nên dừng lại không?

Nên tạm ngưng 2–4 tuần để theo dõi. Nếu mụn giảm sau khi ngưng và tái phát khi dùng lại, sản phẩm đó không hợp với bạn. Mụn nặng hoặc kéo dài cần được bác sĩ da liễu khám.

Uống collagen có bị rối loạn kinh nguyệt không?

Collagen thủy phân không chứa hormone và chưa có bằng chứng cho thấy nó làm thay đổi chu kỳ kinh. Một số sản phẩm làm đẹp có thêm nhau thai hoặc isoflavone đậu nành; ảnh hưởng của các thành phần này lên nội tiết chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nếu chu kỳ thay đổi sau khi dùng một sản phẩm, bạn nên ngưng và đi khám phụ khoa nếu tình trạng kéo dài.

Uống collagen lâu dài có sao không?

Phần lớn thử nghiệm chỉ kéo dài 8–12 tuần, nên dữ liệu về dùng nhiều năm còn ít. Chưa có nghiên cứu nào quy định phải nghỉ giữa các đợt dùng. Bạn nên dùng theo liều trên nhãn và đánh giá lại sau mỗi 2–3 tháng xem có nên tiếp tục không.

Tại sao có người khuyên không nên uống collagen?

Thường có hai lý do. Một là bằng chứng về hiệu quả còn khiêm tốn: các nghiên cứu ghi nhận cải thiện nhẹ về độ ẩm và độ đàn hồi của da, phần lớn do nhà sản xuất tài trợ. Hai là một số nhóm người cần thận trọng, như người bệnh thận mạn, người có tiền sử sỏi thận oxalat, người dị ứng với nguồn nguyên liệu, phụ nữ mang thai và cho con bú.

6. Tài Liệu Tham Khảo

• Choi FD, Sung CT, Juhasz ML, Mesinkovska NA. Oral Collagen Supplementation: A Systematic Review of Dermatological Applications. Journal of Drugs in Dermatology. 2019;18(1):9–16.
• de Miranda RB, Weimer P, Rossi RC. Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Dermatology. 2021;60(12):1449–1461.
• Knight J, Jiang J, Assimos DG, Holmes RP. Hydroxyproline ingestion and urinary oxalate and glycolate excretion. Kidney International. 2006;70(11):1929–1934.